- Strona główna
- Aktualności
- Jak obliczyć OEE: wzór, przykład i typowe błędy
Aktualności
Jak obliczyć OEE: wzór, przykład i typowe błędy
OEE to dostępność × wydajność × jakość. Wzór krok po kroku, przykład z liczbami dla jednej zmiany, OEE zakładu, TEEP i błędy, które zawyżają wynik.
- 6 min czytania
- Comarch ERP·Comarch XL
OEE obliczysz, mnożąc trzy wskaźniki: dostępność, wydajność i jakość. Wynik mówi, jaka część planowanego czasu produkcji zamieniła się w dobre wyroby wykonane z pełną prędkością. Poniżej wzór krok po kroku, przykład z liczbami dla jednej zmiany, sześć strat, które obniżają OEE, i błędy, przez które wynik wygląda lepiej, niż jest naprawdę.
Wzór na OEE
OEE = dostępność × wydajność × jakość
Każdy z trzech składników to ułamek od 0 do 1, a wynik podaje się w procentach. Czym jest sam wskaźnik i po co się go mierzy, opisujemy na stronie wskaźnik OEE. Tutaj skupiamy się na liczeniu.
Dostępność
Dostępność = czas pracy / planowany czas produkcji
Planowany czas produkcji to czas zmiany pomniejszony o planowane przerwy, na przykład przerwę śniadaniową. Czas pracy to planowany czas pomniejszony o przestoje: awarie, przezbrojenia, brak materiału, czekanie na operatora.
Wydajność
Wydajność = liczba wyprodukowanych sztuk × idealny czas cyklu / czas pracy
Idealny czas cyklu to najkrótszy czas wykonania jednej sztuki, z jakim maszyna może pracować. Wydajność pokazuje, ile tracisz na wolniejszej pracy i krótkich zatrzymaniach, które nie trafiają do ewidencji przestojów.
Jakość
Jakość = liczba dobrych sztuk / liczba wyprodukowanych sztuk
Dobre sztuki to te, które przeszły za pierwszym razem, bez poprawek. Sztuka poprawiana liczy się jako brak, bo zajęła czas maszyny, a nie wyszła dobra od razu.
Przykład: OEE dla jednej zmiany
Zmiana trwa 8 godzin, czyli 480 minut, z czego 30 minut to planowana przerwa. Maszyna miała 60 minut przestojów: awarię i przezbrojenie. Idealny czas cyklu wynosi 1 minutę na sztukę. W czasie zmiany powstało 330 sztuk, z czego 316 dobrych.
- Planowany czas produkcji: 480 − 30 = 450 minut.
- Czas pracy: 450 − 60 = 390 minut.
- Dostępność: 390 / 450 = 86,7%.
- Wydajność: 330 × 1 / 390 = 84,6%.
- Jakość: 316 / 330 = 95,8%.
- OEE: 0,867 × 0,846 × 0,958 = 70,2%.
Wynik da się sprawdzić prostszym wzorem: dobre sztuki razy idealny czas cyklu, podzielone przez planowany czas produkcji. Tu 316 × 1 / 450 = 70,2%. Obie drogi muszą dać ten sam wynik. Jeśli nie dają, któraś z danych wejściowych jest błędna.
Taki wynik znaczy, że z 450 planowanych minut tylko około 316 minut zamieniło się w dobre wyroby wykonane z pełną prędkością. Reszta to straty, które da się nazwać i policzyć.
Sześć strat, które obniżają OEE
Wskaźnik spopularyzował Seiichi Nakajima w ramach TPM, czyli Total Productive Maintenance. Straty dzieli się na sześć grup, po dwie na każdy składnik:
- Dostępność: awarie oraz przezbrojenia i regulacje.
- Wydajność: krótkie zatrzymania i mikroprzestoje oraz praca z obniżoną prędkością.
- Jakość: braki i poprawki w trakcie produkcji oraz braki przy rozruchu, zanim proces się ustabilizuje.
Rozbicie OEE na składniki jest ważniejsze niż sam wynik. Dwie maszyny z OEE 70% mogą mieć zupełnie inny problem: jedna stoi przez awarie, druga pracuje bez przerw, ale wolno.
OEE dla linii i całego zakładu
OEE kilku maszyn nie liczy się zwykłą średnią. Maszyna A pracowała 450 minut z OEE 80%, maszyna B tylko 150 minut z OEE 50%. Zwykła średnia daje 65%, ale maszyna A miała trzy razy więcej czasu. Poprawnie liczy się średnią ważoną planowanym czasem: 0,8 × 450 + 0,5 × 150 = 435 minut efektywnej pracy, a 435 / 600 = 72,5%.
To samo wychodzi, gdy zsumujesz dla wszystkich maszyn dobre sztuki razy idealny czas cyklu i podzielisz przez sumę planowanego czasu. Dla linii, w której maszyny pracują jedna za drugą, sensowniej jest liczyć OEE wąskiego gardła, bo to ono wyznacza, ile linia wyprodukuje.
OEE a TEEP
OEE liczy się od planowanego czasu produkcji, więc nie widać w nim czasu, w którym maszyna w ogóle nie była zaplanowana, na przykład trzeciej zmiany albo weekendu. Tę część pokazuje TEEP, czyli OEE pomnożone przez wykorzystanie czasu kalendarzowego. Przykład: maszyna z OEE 70%, zaplanowana na jedną zmianę 8 godzin przez 5 dni, wykorzystuje 40 ze 168 godzin tygodnia. TEEP wynosi 70% × 40 / 168, czyli około 16,7%. OEE odpowiada na pytanie, jak dobrze pracujemy, gdy pracujemy. TEEP na pytanie, ile jeszcze da się wycisnąć z tej samej maszyny bez kupowania nowej.
Jaki wynik jest dobry
Jako poziom światowej klasy podaje się zwykle 85%, czyli mniej więcej 90% dostępności, 95% wydajności i 99,9% jakości. Zakłady, które dopiero zaczynają mierzyć OEE, często startują z poziomu 40 do 60%. Ważniejsze od porównań z innymi firmami jest porównanie tej samej maszyny miesiąc do miesiąca, liczone zawsze tą samą metodą.
Błędy, które zawyżają OEE
- Zawyżony idealny czas cyklu. Przyjęcie normy technologicznej z zapasem zamiast maksymalnej prędkości maszyny podnosi wydajność, a straty znikają z raportu.
- Pomijanie krótkich zatrzymań. Zatrzymania po kilkanaście sekund rzadko trafiają do ewidencji, a w sumie potrafią zająć godzinę na zmianę.
- Przezbrojenia jako planowany czas. Gdy przezbrojenie odejmuje się od planowanego czasu, a nie od czasu pracy, dostępność rośnie, choć maszyna stała.
- Poprawki liczone jako dobre sztuki. Jakość wygląda dobrze, a koszt poprawek nie jest nigdzie widoczny.
- Średnia z maszyn bez wag. OEE zakładu liczone jako zwykła średnia z maszyn o różnym czasie pracy daje wynik, który nic nie mówi.
- Dane wpisywane na koniec zmiany. Operator odtwarza przestoje z pamięci, więc wynik zależy od tego, kto wypełnia arkusz.
Jak mierzyć OEE: arkusz czy system
Na początek wystarczy arkusz dla jednej maszyny: planowany czas, przestoje z przyczyną, liczba sztuk i braków. Po kilku tygodniach widać, która z sześciu strat jest największa.
Gdy maszyn jest więcej albo liczą się krótkie zatrzymania, ręczne zbieranie danych przestaje wystarczać. Wtedy dane zbiera się automatycznie ze stanowisk, w czasie rzeczywistym, a OEE liczy się samo dla każdej maszyny i zmiany. Tak działa nasz system monitorowania produkcji, który pokazuje wydajność, przestoje, przepływ wyrobów i jakość.
Jak poprawić OEE
- Zacznij od największej straty, a nie od tej, którą najłatwiej zmierzyć.
- Przy długich przezbrojeniach przejrzyj czynności, które da się wykonać, zanim maszyna stanie. Na tym opiera się metoda SMED.
- Przy krótkich zatrzymaniach zbierz ich przyczyny przez kilka dni, zanim zmienisz cokolwiek w procesie.
- Pokaż wynik operatorom na bieżąco, nie w raporcie na koniec miesiąca.
Najczęstsze pytania o OEE
Czy OEE może przekroczyć 100%?
Nie, jeśli idealny czas cyklu jest prawdziwy. Wynik powyżej 100% prawie zawsze oznacza, że w danych przyjęto czas cyklu dłuższy niż ten, z którym maszyna faktycznie potrafi pracować.
Jak często liczyć OEE?
Dla każdej zmiany i każdej maszyny, a oceniać trend tygodniowy. Pojedyncza zmiana bywa przypadkowa, trend z kilku tygodni pokazuje, czy działania poprawiają wynik.
Czym OEE różni się od wydajności?
Wydajność to tylko jeden z trzech składników OEE. Mówi, jak szybko maszyna pracuje, gdy pracuje. OEE dokłada do tego przestoje i braki, więc pokazuje pełny obraz strat.
Od której maszyny zacząć pomiar?
Od wąskiego gardła, czyli maszyny, która ogranicza wydajność całej linii albo zakładu. Godzina odzyskana na wąskim gardle to godzina więcej produkcji, a na pozostałych maszynach często tylko dłuższe czekanie.
Rozwiązania dla zakładów, od planowania po monitorowanie, zebraliśmy na stronie zakłady produkcyjne. Jeśli chcesz zacząć mierzyć OEE u siebie, napisz do nas albo zadzwoń: +48 71 78 33 019.
Porozmawiajmy o Twojej firmie
Zaczynamy od tego, jak pracujesz dziś — dopiero potem dobieramy system, moduły i aplikacje. Wdrażamy od 2008 roku jako autoryzowany partner Comarch z Wrocławia.
- +48 71 78 33 019
- biuro@myconsult.com.pl
- ul. Grabiszyńska 186 lok. 4B, Wrocław